آئین پایانی هفتمین جشنواره بینالمللی شعر فجر سه شنبه گذشته در تالار وحدت با حضور سیدمحمد حسینی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و محمدرضا رحیمی معاون اول رئیسجمهور برگزار شد.
در بخش شاعر برگزیده مردمی طی دهه اخیر و بر اساس نظرسنجی عمومی از میان 196 شاعری که مردم به آنها رأی داده بودند علی معلم دامغانی، سیدحمیدرضا برقعی، فاضل نظری، علیرضا قزوه، محمدرضا شفیعی کدکنی و محمدعلی بهمنی در میان برترینها بودند اما علیرضا قزوه و سیدحمیدرضا برقعی به عنوان شاعر مردمی دهه اخیر معرفی شدند.
هیئت اباعبدالله الحسین قم و موسسه فرهنگی فتح خون انتخاب شاعر متعهد ایمانی جناب آقای سیدحمیدرضا برقعی به عنوان شاعر مردمی دهه اخیر را به جامعه دلسوزان و دلباختگان خاندان عصمت تبریک می گوید
به گزارش «سراج24»، دومین کتا.ب سید حمیدرضا برقعی شایسته تقدیر کتاب سال امسال جمهوری اسلامی شده است و توجه به ویژگیهای ادبی این کتاب و ویژگیهای شاعرانه شاعرش مهم است.
محمد غفاری از شاعران جوان کشورمان که در حوزه شعر دست به قلم است، یادداشتی با عنوان پرسهای در «قبله مایل به تو» نوشته است و برای انتشار در اختیار خبرگزاری فارس قرار داده است. این یادداشت به شرح زیر است:
درباره سید حمید رضا برقعی و ویژگی اشعارش بسیار شنیدهایم و خواندهایم، اما اینکه چگونه شعرهای برقعی میتواند از طرفی انتظارات شاعران و مخاطبان خاص شعر را برآورده کند و از طرف دیگر پیوندی باشد بین ادبیات و توده مردم، موضوعی جدی است که جای تأمل و بررسی دارد. در این یادداشت کوتاه سعی میشود با این دید به آخرین مجموعهی برقعی قبله مایل به تو- نگاه کنیم.
*جوشش/ اشعار برقعی شور انگیز است
در خوانش «قبله مایل به تو» حسی به مخاطب منتقل میشود که هیجان و شور او را بر میانگیزاند و بیگمان این حس، ریشه در جوشش شعر و درونیات برقعی دارد. برقعی واژههایی را به استخدام درمیآورد که ابتدا خود با آن زلف گره زده و از آن لذت برده است؛ این چنین میشود که مخاطب نیز با آن رابطه برقرار میکند و از خواندنش به وجد میآید. اگر اسم این جوشش را جنون شعر بگذاریم، میتوان برقعی را غوطهور در آن متصور کرد، آنگاه که میگوید:
گاه گاهی کمی جنون دارم
من جنونی مدام میخواهم / ص 29
*استفاده از عناصر آشنا
از دیگر مواردی که باعث پیوند عمیق مخاطب با اشعار برقعی میشود، عناصر آشنایی هستند که مخاطب با آنها هم ذات پنداری میکند و خودش را جای شاعر میگذارد و در حس سرودن با او شریک میشود:
چنان که باید و شاید در این سفر نشدم مست
که دست من به ضریحت در این سفر نرسیده است
من این نگاه عوامانه را نمیدهم از دست
اجازه هست بیفتم، شبیه سایه به پایت /49
و یا:
آشنا هستی به چشمم صبر کن، قدری بخند
یادم آمد، من تو را روز نخستین دیدهام /ص 40
این ویژگی در کتاب نخست برقعی توفان واژهها- بیشتر به چشم میخورد و در مجموعه دوم نمونهها کمتر شده است که البته این موضوع را میتوان حاصل عمیقتر شدن شعر برقعی از لحاظ اندیشه و تفکر هم دانست.
*اشعار کتاب متنوع است
معمولاً مخاطب از خواندن «قبله مایل به تو» خسته نمیشود و کتاب را که دست میگیرد تا انتها اشعار آن را مطالعه میکند. این ویژگی را میتوان حاصل تنوع موجود در اشعار برقعی دانست. تنوعی که در مضمون، قالب و وزن اشعار او نمود پیدا کرده است.
*شعر آیینی با مضمونهای جدید و جذاب
«قبله مایل به تو» اگر چه یک کتاب صرفاً آیینی است؛ آیینی بودن نه تنها سبب محدود و یکنواخت شدن اشعار نشده است، بلکه شاعر با استفاده از قابلیتها و گوناگونیهای شعر آیینی توانسته است مضمونهای جدید و جذابی را به تصویر بکشد و پیش روی مخاطب بگذارد. شعر مذهبی برقعی صرفاً مدح یا مرثیهی اهل بیت نیست و در اکثر آنها شاعر کوشیده است که با تغییر زاویهی دید خود، مضامین را به صورت متفاوتی ارائه کند. یعنی در خوانش اشعار برقعی به اشعاری با رویکرد حماسی برمیخوریم، اشعار عاطفی و احساسی را مطالعه میکنیم و حتی از اشعار عرفانی و آموزنده جا نمیمانیم.
همچنین سرودن برای امامان معصومی همچون امام سجاد (ع)، امام جعفر صادق (ع)، امام جواد (ع) و امام حسن عسکری (ع) از مواردی است که شاعران جوان کمتر به سراغ آن میروند، اما برقعی توانسته است در عین شاعرانگی و کلیشهای نشدن، اشعار قابل قبولی برای این معصومان بزرگوار بنویسد.
حس میکنم آیینه من تیره و تار است
بر روی مفاتیح دلم گرد و غبار است
از بس که مناجات سحر را نسرودم
سجادهی بارانی خود را نگشودم
پای سخن عشق دلم را ننشاندم
یعنی چه سحرها که ابوحمزه نخواندم... /ص 72
علاوه بر این، وجود سه شعر با موضوع آزاد، شعری برای شهید علم الهدی و یا حتی نوشتن اخوانیه -که یکی از اتفاقات زیبا در این مجموعه بود و امروزه کمتر شاعری به این عمل پسندیده دست میزند- از موارد دیگری است که تنوع موضوعی را برای کتاب رقم زده است.
*تنوع و نو آوری در قالب
از بیست و چهار شعر «قبله مایل به تو» قالب غزل با دوازده شعر بیشترین سهم را داراست و چهار پاره و مثنوی هر کدام با چهار شعر در رتبهی بعدی هستند. دو مسمط و یک بحر طویل و یک قصیده دیگر قالبهایی است که برقعی از آنها بهره جسته است. این تنوع در قالب سبب پویایی ذهن مخاطب و تحرک آن هنگام مطالعه میشود و از طرف دیگر سبب گسترده شدن تخیلات شاعر برای کشف فضا و فرمهای جدیدتر نیز میشود؛ به نوعی که گاه در یک قالب به نوآوریهایی دست میزند که در قالبهای دیگر امکان پذیر نیست.
*وزنهای متنوعی که به کمک کتاب آمدهاند
تنوع اوزان استفاده شده در کتاب از دیگر مواردی است که از یک نواختی اشعار جلوگیری کرده است:
در شب قدر دلم با غزل همدم شد /ص 23
با همین چشمهای خود دیدم زیر باران بیامان بانو! /ص 26
زخمیام التیام میخواهم /ص 28
به هر دو عالم کسی نباشد برای من آشناتر از تو /ص 30
این چهار مصرع، شروع چهار شعر نخست مجموعه هستند و نمونههای خوبی برای بیان تنوع موجود در وزن اشعار «قبله مایل به تو». همچنین متجانس و متناسب بودن وزن استفاده شده برای هر شعر با موضوع آن، هارمونی زیبایی برای اشعار ایجاد کرده است که نمیتوان از آن غافل بود.
*حرکت سیال زمان در اشعار
بهرهگیری از عنصر زمان و برخوردی سیال با آن، در اشعار برقعی نمود بسیاری دارد؛ در «قبله مایل به تو» به بیتهایی برمیخوریم که پاساژ زمانی هستند و وضعیت شعر را از زمانی به زمان دیگر منتقل میکنند.
باز هم مثل کودکی هر سو میدوم در رواق تو در تو
دفترم دشت و واژهها آهو… گفتم آهو و ناگهان بانو…
شاعری در قطار قم – مشهد چای میخورد و زیر لب میگفت:
شک ندارم که زندگی یعنی، طعم سوهان و زعفران بانو /ص 27
یا نمونهی دیگر آن در چهار پاره فاطمی است که اتفاقات آن امروز رخ میدهد اما ذهن خواننده مدام به عقب بازمیگردد و مراثی حضرت زهرا (س) را مرور میکند.
سیبها روی خاک غلتیدند
چادرش در میان گرد و غبار
قبلاً این صحنه... را نمیدانم
در من انگار میشود تکرار
آه سردی کشید، حس کردم
کوچه آتش گرفت از این آه
و سراسیمه گریه در گریه
پسر کوچکش رسید از راه... /ص 45
شاید بتوان موفقترین تغییر زمان را در شعر پنجم کتاب دانست. آنجا که شاعر در یک مصرع زمان را درمینورد و از مدینه به کربلا گریز میزند:
کنون نهاده علی سر به شانهی دیوار
به روی گونهی او خاطرات میلرزد
غزل تمام نشد، چند کوچه بالاتر
میان مشک سواری فرات میلرزد... /ص 32
«طوفان واژهها» -کتاب نخست سید حمیدرضا برقعی- و «قبله مایل به تو» - مجموعهی دوم- نشان میدهند که قطار شاعرانه او در حال حرکت است و هر بار اتفاقات زیبایی را رقم میزند. به خصوص اینکه در مسیر شعر اهل بیت قرار گرفتن توفیق بزرگی است که ساده نمیتوان به آن رسید و استاد مجاهدی در بخش انتهایی مقدمهی «قبله مایل به تو» چه زیبا نوشته است:
«(شاعر) باید به شکرانهی تولد هر شعر تازهای، سجده شکر به جای آورد و جبین اخلاص بر خاک نهد، چرا که به او اجازه حضور ر این حریم مقدس را دادهاند تا به عنوان یک شهروند شعر ولایی در قلمرو شعر و ادب آیینی شناخته شود.»
